سیاستگذاری
اعتبار مالیاتی تحقیق و توسعه ۱۴۰۵؛ فرصتی برای بازتعریف استراتژی نوآوری در سازمانها
فهیمه زارعی؛ ۲۳ بهمن ۱۴۰۴
خلاصه
- تبیین قانون جهش تولید: بررسی ظرفیتهای بند ب ماده ۱۱ برای بازگشت هزینههای تحقیق و توسعه به چرخه دارایی شرکت.
- مرز باریک IT و R&D: چرا هر پروژه نرمافزاری مشمول اعتبار نیست؟ (بررسی دو شاخصه «ریسک فنی» و «اکتساب دانش»).
- استراتژیهای سهگانه نوژن: متدولوژی اختصاصی برای طراحی پروژه، تفکیک هوشمندانه هزینهها (CBS) و معماری صحیح نیروی انسانی.
- چکلیست اقلام مورد تایید: راهنمای هزینههای قابلقبول از جمله حقوق متخصصین، استهلاک تجهیزات و همکاریهای فناورانه.
- نقشه راه اجرایی: گامهای عملیاتی از ثبت در سامانه تا تایید نهایی حسابرسی و کسر از مالیات عملکرد.
با نزدیک شدن به فراخوانهای اعتبار مالیاتی تحقیق و توسعه در سال ۱۴۰۵، مدیران ارشد و تصمیمگیران حوزه فناوری با یک دو راهی استراتژیک و سرنوشتساز مواجه هستند:
آیا همچنان بودجههای فناوری را صرف «خرید و پیادهسازی راهحلهای آماده» کنند؟ مسیری که اگرچه ریسک فنی پایینی دارد، اما تمام بار مالی آن بر دوش شرکت است و ارزش افزوده دانشی چندانی ایجاد نمیکند. یا اینکه وارد مسیر دشوارترِ «توسعه و بومیسازی فناوری» شوند؟ مسیری که ذاتاً با چالشهای فنی همراه است، اما طبق «قانون جهش تولید دانشبنیان» (بند ب ماده ۱۱)، دولت تمام هزینههای آن را از طریق اعتبار مالیاتی به شرکت باز میگرداند.
انتخاب مسیر دوم، نیازمند تغییر نگرش از «مصرفکننده تکنولوژی» به «توسعهدهنده دانش» است. در این یادداشت، با نگاهی تحلیلی به سرفصلهای مصوب، بررسی میکنیم که چگونه میتوان پروژههای ۱۴۰۵ را به گونهای طراحی کرد که نه تنها مشمول این مشوق شوند، بلکه موتور محرک نوآوری سازمان باشند.
چرا هر پروژهی IT، تحقیق و توسعه نیست؟
اولین و بزرگترین چالش، تعریف پروژه است. در ادبیات عمومی کسبوکار، نصب یک نرمافزار جدید یا خرید سختافزار، نوعی توسعه محسوب میشود. اما از نگاه قانونگذار و ارزیابان معاونت علمی، این تعریف متفاوت است.
طبق مستندات رسمی، پروژهای مشمول اعتبار مالیاتی است که دارای «سطح فناوری متوسط رو به بالا» باشد و فناوری آن در سطح صنعت کشور جدید محسوب شود. به بیان سادهتر، خرید تجهیزات تولید انبوه که صرفاً ظرفیت را افزایش میدهند یا خرید اقلام عمومی اداری مانند کامپیوتر ، در دایره تحقیق و توسعه قرار نمیگیرند.
یک پروژه واقعی تحقیق و توسعه باید دو ویژگی کلیدی داشته باشد:
- مواجهه با ریسک فنی: پروژه باید فراتر از فعالیتهای معمول شرکت باشد و تیم فنی با ریسک عدم قطعیت و چالشهای حل نشده روبرو شود. اگر نتیجه پروژه از روز اول تضمین شده است، آن پروژه تحقیق و توسعه نیست.
- اکتساب دانش: هدف نهایی نباید صرفاً تولید محصول باشد، بلکه «تسلط فنی» و «دانش فنی» باید در پایان پروژه در سازمان نهادینه شود.
دیدگاه نوژن: عبور از «مستندسازی» به «طراحی ارزش»
در اینجا به نقطه تمایز نگاه نوژن میرسیم. بسیاری از شرکتها اعتبار مالیاتی را یک پروسه «حسابداری» میبینند؛ یعنی ابتدا هزینه میکنند و در پایان سال تلاش میکنند فاکتورها را جمعآوری کنند. از دیدگاه نوژن، این رویکرد محکوم به شکست یا بهرهوری پایین است.
ما در نوژن معتقدیم فرآیند برخورداری از اعتبار مالیاتی باید از «لحظه تعریف پروژه» آغاز شود. دیدگاه ما بر سه اصل استوار است:
- اصل اول: طراحی برای مواجهه با چالش: نوژن پیشنهاد میکند که در تعریف پروژههای تحول دیجیتال، جسارت فنی به خرج دهید. پروژههایی را تعریف کنید که هدفشان «تغییر فناوری موجود و بهکارگیری فناوری جدید» است. پروژهای که چالش فنی ندارد، رشدی برای سازمان نمیآورد.
- اصل دوم: تفکیک هوشمندانه هزینهها: بسیاری از پروندهها به دلیل اختلاط هزینهها رد میشوند. ساختار شکست هزینه (CBS) پروژه باید از روز اول شفاف باشد. هزینههایی مانند بازاریابی و تبلیغات اکیداً غیرقابل قبول هستند. در مقابل، هزینههای تست، آزمونهای استاندارد و ثبت اختراع باید به عنوان سرفصلهای طلایی در بودجه دیده شوند.
- اصل سوم: معماری نیروی انسانی: یکی از بزرگترین سرمایههای شرکتهای فناور، نیروی انسانی است. اما طبق قانون، حقوق پرسنل بخشهای پشتیبانی، اداری و کنترل کیفیت پذیرفته نمیشود. هنر مدیریت پروژه این است که نقشها را به گونهای تعریف کند که تمرکز بر «نیروی انسانی مستقیم» در پروژه باشد.
چکلیست حیاتی برای ۱۴۰۵: چه هزینههایی مورد تایید است؟
برای اینکه استراتژی مالی خود را برای سال ۱۴۰۵ تنظیم کنید، باید بدانید دقیقاً روی چه مواردی میتوانید حساب باز کنید. بر اساس آییننامههای اجرایی، این موارد ستونهای اصلی اعتبار مالیاتی شما هستند که قابلیت کسر از مالیات عملکرد را دارند:
- نیروی انسانی متخصص: معادل حقوق و مزایای مندرج در لیست بیمه برای نفراتی که مستقیم در پروژه کار میکنند (تا سقف مشخص).
- تجهیزات و ماشینآلات: دقت کنید! هزینه خرید ماشینآلات به طور کامل کسر نمیشود، بلکه «معادل استهلاک سالیانه» آنها پذیرفته میشود، آن هم به شرطی که نصب و راهاندازی شده باشند.
- فضای نوآوری: اجاره فضای کار اختصاصی برای تحقیق و توسعه، به ویژه اگر در زیستبومهای نوآوری مستقر شوید، مورد تایید است.
- همکاریهای فناورانه: اگر بخشی از کار را به دانشگاهها یا شرکتهای دانشبنیان ?!(مستقر در پارک علم و فناوری هم حسابه؟ )دیگر برونسپاری کنید، هزینههای قرارداد با تایید دبیرخانه قابل قبول است.
- مواد اولیه نمونهسازی: مواد و قطعاتی که برای ساخت نمونه اولیه یا تولید آزمایشی محدود استفاده میشوند.
مسیر اجرایی: از سامانه تا سند حسابداری
فرآیند برخورداری از این اعتبار، یک مسیر خطی نیست و نیازمند پیگیری دقیق است. این چرخه شامل مراحل زیر است:
- تعریف و ارسال پروژه: ثبت پروژه در سامانه etebar14.ir
- ارزیابی فنی: پروژه توسط کارگزاران مورد تایید معاونت علمی ریاست جمهوری ارزیابی میشود تا مشخص شود آیا شرایط «تحقیق و توسعه» را دارد یا خیر.
- ارزیابی مالی: در پایان سال مالی، اسناد هزینه کرد ارائه میشود و حسابرسان آنها را با سرفصلهای مجاز تطبیق میدهند.
- کسر از مالیات: پس از تایید نهایی، مبلغ تایید شده از سرجمع مالیات بر عملکرد شرکت کسر میشود و قابلیت انتقال به سنوات آتی را نیز دارد.
جمعبندی: اعتبار مالیاتی، سوخت موشک تحول دیجیتال
در نهایت، پیام اصلی این است که اعتبار مالیاتی ۱۴۰۵ را نباید صرفاً یک «تخفیف دولتی» دید. این یک سیگنال استراتژیک است که به شما میگوید: «نوآوری کنید، ریسک فنی را بپذیرید و دولت بخشی از هزینههای شما را پوشش خواهد داد.»
سازمانهایی که با رویکرد پیشنهادی نوژن، یعنی ادغام دیدگاه فنی، مالی و استراتژی، به استقبال این طرح بروند، نه تنها در کاهش هزینههای مالیاتی موفق خواهند بود، بلکه مسیر خود را از «صرفاً مجری فناوری» به «توسعهدهنده دانش و پیشرو در صنعت» ارتقا خواهند داد.
منابع
– بروشور رسمی برنامه اعتبار مالیاتی تحقیق و توسعه ۱۴۰۵ (PDF)
– اطلاعیه فراخوان معاونت علمی و فناوری —https://www.etebar14.ir/